1. Đau thần kinh tọa (sciatica pain) còn gọi là đau thần kinh hông to, biểu hiện bởi cảm giác đau dọc theo đường đi của thần kinh tọa: đau tại cột sống thắt lưng lan tới mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, mắt cá ngoài và tận ở các ngón chân. Tùy theo vị trí tổn thương mà hướng lan của đau có khác nhau
Đau thần kinh tọa có thể không nguy hiểm đến tính mạng nhưng làm suy yếu chi gây suy giảm chức năng vận động có thể dẫn đến tàn phế ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Vì vậy cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời
2. Nguyên nhân đau thần kinh tọa
2.1 Nguyên nhân phổ biến
Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân chính khiến thần kinh tọa bị đau (chiếm 80% các trường hợp).
Thoái hoá cột sống gây biến dạng….
Trượt đốt sống: chèn ép dây thần kinh
2.2 Các yếu tố nguy cơ:
– Tuổi tác: những thay đổi liên quan đến tuổi ở cột sống, là nguyên nhân phổ biến nhất của đau thần kinh tọa.
– Béo phì: trọng lượng cơ thể dư thừa góp phần vào những thay đổi cấu trúc cột sống gây ra đau thần kinh tọa.
– Nghề nghiệp: công việc phải xoay lưng, mang vác nặng trong thời gian dài,
– Ngồi kéo dài: những người ngồi trong thời gian dài hoặc có lối sống ít vận động có nhiều khả năng mắc bệnh
– Bệnh đái tháo đường: làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh
3. Dấu hiệu của đau thần kinh tọa
Đau dọc đường đi dây thần kinh tọa
Đây chính là triệu chứng điển hình và đặc trưng nhất. Lúc này, cơ thể sẽ cảm nhận được có cơn đau kéo dài từ thắt lưng xuống tới ngón chân và lan tỏa ra nhiều vùng khác. Trong một số trường hợp, không thấy đau ở thắt lưng mà chỉ đau dọc chân.
Cảm giác đau khác nhau ở từng người, có người đau âm ỉ nhưng có người đau đột ngột; có người đau liên tục nhưng có người đau từng cơn. Đặc biệt, cơ thể sẽ đau nhiều hơn khi làm việc nặng, vận động mạnh, … Nếu bệnh nghiêm trọng thì chỉ cần ho hay hắt xì là cơn đau sẽ xuất hiện.
Co cứng cơ cạnh cột sống
Nguyên nhân gây ra triệu chứng này là do tình trạng viêm hay tổn thương ở dây thần kinh tọa làm cản trở máu lưu thông đến đây. Hệ quả là các cơ cạnh cột sống bị co cứng khiến cơ thể gặp nhiều khó khăn khi vận động, đặc biệt là khi xoay, cúi gập người.
Hạn chế vận động ở chi dưới
Một triệu chứng khác của đau thần kinh tọa là các chi dưới bị hạn chế vận động. Tình trạng đau nhức ở đùi, cẳng chân, bàn chân, các ngón chân sẽ cản trở hoạt động của chân. Ở giai đoạn muộn của bệnh, cơ thể thậm chí còn đi lại khó khăn, không thể cúi người, nghiêng người, xoay người,…
Bất thường về tư thế
Do dây thần kinh tọa bị tổn thương và chèn ép nên dáng người của bạn có thể bị thay đổi. Không đứng thẳng người mà có xu hướng nghiêng vẹo, lúc đi thì tập tễnh, chậm chạp. Đây được coi là biến chứng của đau thần kinh tọa.
Rối loạn một vài chức năng
Nếu dây thần kinh tọa bị tổn thương thì chi dưới sẽ xuất hiện hiện tượng rối loạn cảm giác như đau, tê, ngứa ran như kiến bò,… Kèm theo đó là rối loạn một vài chức năng như chức năng tiết mồ hôi, chức năng đại tiểu tiện,…
4. Phương pháp chẩn đoán đau thần kinh tọa
Để chẩn đoán đau thần kinh tọa, bác sĩ sẽ thăm hỏi tiền sử bệnh lý cũng như các triệu chứng mà cơ thể đang gặp phải, sau đó kiểm tra khả năng vận động, cảm giác và phản xạ để xác định vị trí đau và mức độ đau. Tiếp đến là chỉ định thực hiện các dịch vụ kỹ thuật sau:
- Chụp X-quang cột sống.
- Chụp cộng hưởng từ MRI hoặc chụp cắt lớp vi tính CT.
- Điện cơ EMG
5. Điều trị và Phục hồi chức năng
Nguyên tắc điều trị đau thần kinh tọa:
Điều trị theo nguyên nhân (thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm cột sống)
Giảm đau và phục hồi vận động nhanh.
Điều trị nội khoa với những trường hợp nhẹ và vừa.
Can thiệp ngoại khoa khi có những biến chứng liên quan đến vận động, cảm giác.
Đau thần kinh tọa do nguyên nhân ác tính: điều trị giải ép cột sống kết hợp điều trị chuyên khoa.
Điều trị nội khoa
Chế độ nghỉ ngơi: nằm giường cứng, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu.
Điều trị thuốc
Thuốc giảm đau, tùy mức độ đau mà sử dụng một hoặc phối hợp các thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ, các thuốc vitamin nhóm B
Tiêm corticosteroid ngoài màng cứng:
Điều trị vật lý trị liệu – phục hồi chức năng
Khi cơn đau cấp tính được cải thiện, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể thiết kế chương trình phục hồi chức năng để giúp ngăn ngừa chấn thương trong tương lai. Điều này thường bao gồm các bài tập để điều chỉnh tư thế, tăng cường cơ bắp hỗ trợ lưng và cải thiện tính linh hoạt bao gồm:
Mát xa liệu pháp.
Thể dục trị liệu: những bài tập kéo giãn cột sống, xà đơn treo người nhẹ. bơi, một số bài tập cơ lưng giúp tăng cường sức mạnh cột sống.
Đeo đai lưng hỗ trợ nhằm tránh quá tải trên đĩa đệm cột sống
Điều trị ngoại khoa
Chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại hoặc những trường hợp có chèn ép nặng (hội chứng đuôi ngựa, hẹp ống sống, liệt chi dưới…), teo cơ
Phòng ngừa bệnh Đau thần kinh tọa
Không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa đau thần kinh tọa và tình trạng này có thể tái phát. Những điều sau đây có thể đóng một vai trò quan trọng góp phần giảm khả năng mắc đau thần kinh tọa
Luyện tập thể dục đều đặn
Duy trì tư thế thích hợp ngồi: chọn một chỗ ngồi có hỗ trợ lưng dưới tốt, tay vịn và chân đế xoay. Cân nhắc đặt một chiếc gối hoặc khăn cuộn ở phía sau lưng để duy trì đường cong bình thường của nó.
Sử dụng cơ thể tốt: hạn chế sử dụng cột sống thắt lưng để làm việc như mang vác nặng. Sử dụng chi dưới để nâng vật nặng, giữ lưng thẳng và chỉ uốn cong ở đầu gối. Tránh nâng và vặn thắt lưng đồng thời.
Tại Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Ninh Bình người bệnh được thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hoá dựa trên tình trạng cụ thể. Các phương pháp Y học cổ truyền được ứng dụng bao gồm:
- Châm cứu: giúp điều hoà khí huyết, giảm đau , thư giãn cơ vùng thắt lưng và chi dưới.
- Xoa bóp bấm huyệt giúp khai thông kinh lạc, cải thiện tuần hoàn, giảm co cứng cơ.
- Cứu ngải, xông hơi, giác hơi và thuốc đông dược phù hợp thể bệnh hỗ trợ điều trị bệnh từ bên trong, nâng cao hiệu quả lâu dài.
- Song song với y học cổ truyền các phương pháp vật lý trị liệu hiện đại được ứng dụng nhằm tăng hiệu quả điều trị:
- Điện xung, siêu âm trị liệu, sóng ngắn giúp giảm đau, giảm viêm giãn cơ.
- Kéo dãn cột sống, hỗ trợ giảm chèn ép lên rễ thần kinh, cải thiện cấu trúc cột sống.
– Bs.CKI: Đinh Thị Thu Hà –
